Wanneer je foto's bekijkt van een hedendaags gezin, dan realiseer je je hoeveel er veranderd is in een halve eeuw. De foto's van toen tonen grote gezinnen. De moderne "Jan Modaal" heeft geen groot gezin; op een gezinsfoto prijken slechts een of twee kinderen. Dit is in deze tijd even normaal als tweeverdieners met twee auto's en minimaal twee leningen bij een bank.

Het lijkt of "Jan Modaal" 50 jaar geleden kon toveren met zijn geld. Hij moest van één inkomen, vier of zes kinderen voeden en kleden. Omdat ik van dat toveren meer wilde weten, speurde ik wat rond en vond bij het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) interessant materiaal over de inkomsten en bestedingen van de modale dertiger toen en nu.

Zo ging een derde van het inkomen in de jaren zestig op aan vaste lasten, terwijl nu tweederde van het inkomen opgeslokt wordt door huur of hypotheek, energiekosten, gemeentelijke belastingen, verzekeringen, telefoon, vervoer en studiekosten.

Maar vergis je niet: 50 jaar geleden gaf de modale werknemer bijna de helft van zijn inkomen uit aan voedsel en het huishouden. Dit laatste was een fulltime aangelegenheid die bestond uit: kleden kloppen, vloeren in de boenwas zetten, witte was uitkoken, en de grote schoonmaak. In de schaarse vrije tijd die de huisvrouw had, naaide, haakte en breide zij zich een ongeluk om alle gezinsleden netjes in de kleren te steken. In het seizoen ging "Jan Modaal" met zijn gezin naar de boer om voor een prikje groente en fruit te kopen, die dan werd geweckt of ingevroren. Nu besteedt de modale dertiger nauwelijks nog geld aan het huishouden, terwijl de zestien procent die hij aan voedsel uitgeeft, door zijn toenemende eetlust gestaag stijgt.

Aan de andere kant leefde de modale werknemer in die tijd op minder grote voet. Luxe was er nauwelijks en een huis kostte een habbekrats. Op vakantie ging hij niet of hooguit eens per jaar, maar in de zomer een dagje naar het strand of een klimduin was voor het gezin een feest. Eten buiten de deur deed je weleens bij familie of de buren, maar niet in een openbare eetgelegenheid. En geloof het of niet: "Jan Modaal" gaf 50 jaar geleden, omgerekend in euro's, bijna net zoveel uit aan brandstof als nu: toen aan kolen, cokes, stookolie en gas en nu aan gas en benzine.

De lonen stegen in die tijd onafgebroken en in 1963 was er zelfs sprake van een loonexplosie. Deze welvaartstoename duurde tot 1978, toen volgde een recessie. Het herstel diende zich aan in 1990, maar met de welvaartsstijging was het gedaan. De inkomens stegen nauwelijks meer en het uitgavenpatroon verschoof.

De verschuiving is te zien in de toegenomen mobiliteit en de lastendruk, die nu aanzienlijk hoger ligt. Het wonen is fors duurder, terwijl de lonen naar verhouding minder stegen. Vroeger spaarde "Jan Modaal" flink voor zijn oude dag en werd geld uitgegeven aan gezellige dingen thuis. In het hedendaagse gezin is de tijdsbesteding aan het huishouden helemaal verschoven naar de uitgaven en de aandacht aan de kinderen. Het voedsel werd relatief goedkoper en de artikelvariatie nam toe, net als de genotzucht, want die staat bij de modale werknemer op nummer een.

Ik kan hier slechts uit concluderen dat de modale dertiger van 50 jaar geleden financieel beter af was dan de modale dertiger nu. Hij heeft in deze tijd twee inkomens nodig om hetzelfde welvaartspeil te bereiken als "Jan Modaal" vroeger.

Auteur: Kiki Koning 16-08-2010
Homepage